Deze uitgebreide nieuwsbrief is in eerste instantie bedoeld om u te informeren over de mogelijke gevolgen van een eventuele grieppandemie voor uw bedrijf en uw medewerkers. Daarnaast adviseren wij u om voorbereidingen te treffen om de economische schade en gezondheidsrisico’s van deze pandemie zo beperkt mogelijk te houden. Het opzetten van een bedrijfscontinuïteitsplan is daarvoor een geschikt middel. De medewerkers van Encare Arbozorg kunnen u daarin desgewenst ondersteunen en adviseren. Voor medische vragen of vragen met betrekking tot verzuim kunt u contact opnemen met uw bedrijfsarts. Voor vragen over hygiënische maatregelen, persoonlijke beschermingsmiddelen of bedrijfscontinuïteit kunt u contact opnemen met de pandemiecoördinator binnen Encare, mevr. Dr. N. Palmen (nicole.palmen@encare.nl)

Huidige situatie (november 2009):

Op dit moment is er nog sprake van fase groen. De verwachting is echter dat in bepaalde regio’s van Nederland er waarschijnlijk binnenkort zal worden opgeschaald naar fase oranje. Omdat sommige bedrijfscontinuïteitsplannen ook gebruik maken van diezelfde fasesystematiek (groen-oranje-rood), worden de desbetreffende bedrijfsartsen geadviseerd goed de locale media in de gaten te houden. Daarnaast wordt geadviseerd ook goed het beloop van het kortdurend verzuim in de gaten te houden. Vooral in de acceleratiefase is het effect van allerlei “dempende” maatregelen relatief het grootst. Denk hierbij aan hygiëne, organisatie- en “sociale-distancing” maatregelen."

Relevante publicaties, links en FAQ:

Publicaties

• Bedrijfsbrochure Grieppandemie
  
• Publieksbrochure (Nederlands)
• Publieksbrochure (Duits)
• Publieksbrochure (Engels)

Griep Check

Zelftest 1 (deze zelftest geeft de meeste informatie maar werkt soms niet correct, gebruik dan zelftest 2)

Zelftest 2

Links

www.grieppandemie.nl

www.minwvs.nl

www.rivm.nl

www.mkb.nl

www.zorgaanzet.org

MinVWS en Postbus 51 toepassingen: nieuwsbrief, powerpoint, posters, brochures, banners

Inleiding en achtergrond

Steeds vaker komt het voor dat een influenzavirus (griep), aanwezig bij dieren, ook bij de mens ziekteverschijnselen veroorzaakt. Dit kan gevaarlijk worden voor de mens als er bij de mens nog geen immuniteit tegen bestaat en zeker als het ook nog van mens op mens kan worden overgedragen. Het nu circulerende virus “Nieuwe Influenza A (H1N1)”, ook wel “Mexicaanse griep” genoemd, is zo’n virus. Een wereldwijde uitbraak, een zogenaamde "pandemie" is nu het gevolg. Gelukkig is het verloop van de ziekte tot dusver relatief mild.
Een grieppandemie die zich in volle omvang ontwikkelt, zal ingrijpende gevolgen hebben voor de hele samenleving en dus ook voor o.a. het bedrijfsleven, het onderwijs en de zorgsector. Deskundigen verwachten dat een pandemie gepaard gaat met twee of drie afzonderlijke "golven", die elk zo’n 8 tot 12 weken duren. Het huidige virus of een variant hiervan zal in een ongunstig scenario kunnen leiden tot een personeelsafwezigheid van 30-50% op het hoogtepunt van de griepgolf en een ziekteverzuim van maximaal 25-40% van het personeel over een periode van enkele maanden. Het ziektebeloop tijdens een pandemie zal in het algemeen ernstiger zijn dan bij de jaarlijkse seizoensgriep.

Een en ander heeft ook rechtstreeks gevolgen voor uw bedrijfsvoering ten tijde van een pandemie. Daarom is het belangrijk dat u vroegtijdig begint met het inventariseren van kwetsbare plekken in uw organisatie en met het opzetten van een bedrijfscontinuïteitsplan.

1. Gezondheidsaspecten

1.1  Verschijnselen van de griep

Griep wordt gekenmerkt door een plotseling begin en veroorzaakt meer klachten dan een gewone verkoudheid of infectie van de bovenste luchtwegen.

De volgende symptomen kunnen optreden:

• Plotseling en acuut begin van moeheid en malaise
• Hoofdpijn, spierpijn en/of gewrichtspijn
• Koorts 38,0 ° Celsius of hoger, gedurende 4-5 dagen
• Keelpijn
• Rillingen
• Droge hoest

Besmette personen kunnen het virus aan anderen doorgeven in een periode vanaf 24-48 uur vóór de aanvang van de symptomen tot 5-6 dagen na het begin van de ziekteverschijnselen. Het virus verspreidt zich door de lucht door middel van hoesten, niezen en praten.

NB: via druppels kan het virus zich over een afstand van 1.5 m verspreiden (denk aan niezen). Om de diagnose Mexicaanse griep te bevestigen wordt laboratoriumonderzoek verricht door de huisarts of de GGD. Dit onderzoek duurt ongeveer 12 uur.

1.2  Vaccinaties

Bij een grieppandemie hebben we te maken met een nieuw en onbekend griepvirus. Inmiddels is de samenstelling van het nieuwe virus bekend en is de farmaceutische industrie druk bezig een vaccin te produceren. Naar verwachting komt dit vaccin pas laat in het najaar beschikbaar. Mensen kunnen dan ingeënt worden tegen de seizoensgriep én tegen het nieuwe griepvirus. De vaccinaties worden door de rijksoverheid geregeld en zullen, afhankelijk van de beschikbaarheid, gefaseerd op de markt komen.

1.3  Virusremmers

Griep is een ziekte waarvoor over het algemeen geen behandeling nodig is. Bij seizoensgebonden griep worden alleen patiënten die bekend zijn vanwege verhoogde kans op complicaties behandeld met een virusremmer. Bij een pandemie ligt dat anders, omdat we willen voorkómen dat de nieuwe virusvariant veel meer mensen gaat infecteren. Daarom worden er virusremmers voorgeschreven aan alle patiënten. Tamiflu is redelijk effectief gebleken tegen seizoensgebonden menselijke griep en waarschijnlijk net zo effectief tegen andere vormen van griep inclusief het Nieuwe Influenza A (H1N1). Het gebruik van virusremmers (zoals Tamiflu, Relenza) kan er voor zorgen dat zieke mensen minder besmettelijk zijn en kan de ziekteperiode met 1 á 2 dagen verminderen. Helaas zijn er ook al meldingen van resistentie tegen dit middel aangetoond. Het virus is dan niet meer gevoelig voor de virusremmer. De Nederlandse overheid adviseert daarom terughoudendheid met het preventief gebruik van antivirale middelen. Het beschermend effect van virusremmers is overigens na het staken van de virusremmers weer direct afwezig, m.a.w. men is weer direct vatbaar voor de griep. Bovendien kan men maar maximaal 6 weken virusremmers ter preventie innemen. Bij het uitbreken van ziekteverschijnselen zal met medicatie gestart moeten binnen 48 uur en gedurende 5 dagen worden gebruikt. Deze medicatie zal in voorkomend geval uitsluitend worden voorgeschreven door de huisarts of de GGD.

1.4  Preventieve en hygiënische maatregelen

In principe kan iedereen tijdens een pandemie besmet worden met het virus. Toch wordt niet iedereen ziek of in dezelfde mate ziek. Er zijn een aantal door onszelf te beïnvloeden factoren die hier mede bepalend zijn:

• Enerzijds kan men proberen om zijn eigen weerstand tegen infecties te verhogen: Bij een goede conditie en algehele weerstand is de kans op een infectieziekte kleiner. Gezonde voeding, het nemen van voldoende rust, ontspanning en lichaamsbeweging, niet roken enz. dragen daaraan bij;
• Anderzijds kan men de besmettingskans proberen te verkleinen. Op het voorkómen van besmetting zijn onderstaande hygiënemaatregelen gericht.

1.4.1  Preventieve maatregelen inzake indirecte overdracht.
Een virus kan direct worden overgedragen (bv via hoesten, niezen en praten) of indirect (via voorwerpen). Bij dit laatste kan men denken aan kranen, WC-bril, leuningen, telefoon, mondstukken, deurklinken, pc-toetsenborden enzovoort. Via de eigen handen kan iemand zich vervolgens zelf besmetten door daarmee de slijmvliezen van ogen, mond of neus aan te raken.

Op harde oppervlakken kan het virus wel tot 48 uur besmettelijk blijven, afhankelijk van de omstandigheden. Met frequente intensieve reiniging (met normale schoonmaakmiddelen) en handenhygiëne is dit risico sterk te beperken!

Handen wassen.
Het vaker goed wassen van de handen met zeep gedurende minstens 20 seconden en het drogen met een wegwerphanddoek zal de verspreiding van een influenza-virus aanzienlijk beperken. Handen wassen moet zeker na toiletbezoek, voor het eten, na het aanraken van mogelijk door anderen besmette voorwerpen, na het snuiten van de neus en na hoesten of niezen (in de hand). Medewerkers die niet in de zorg werkzaam zijn kunnen als er geen water en zeep voorhanden is ook gebruik maken van handalcohol.

Ten aanzien van medewerkers in de zorg gelden de volgende aanvullende voorschriften:

• handschoenen aantrekken voor ieder contact met de patiënt of zijn directe omgeving en voor het betreden van de patiëntenruimte
• handen desinfecteren met handalcohol:
•  na het in contact komen met lichaamsvloeistoffen (snot, sputum);
•  na het verlaten van de kamer van de patiënt;
•  na het uittrekken van handschoenen en het per ongeluk in contact komen met besmettelijke materialen zonder handschoenen
•  na het afzetten van een mond-neusmasker;
•  indien de handen zichtbaar verontreinigd zijn, vóór de desinfectie met handalcohol de handen wassen met water en zeep. Daarna de handen eerst goed drogen (drogen met een papieren handdoekje) en pas daarna desinfecteren met handalcohol.

Handalcohol is een verzamelnaam voor de alcoholpreparaten die gebruikt worden voor handdesinfectie, te koop bij drogist en apotheek.

Techniek inwrijven met handalcohol:

1.         Breng minimaal 3 ml handalcohol uit de dispenser op de droge handen aan. Het is belangrijk dat voldoende alcohol wordt gebruikt.

2.         Wrijf de handen nu gedurende ongeveer 30 seconden zorgvuldig over elkaar tot de handen droog zijn. Ook de vingertoppen, duimen en gebieden tussen de                     vingers en polsen moeten grondig met de alcoholoplossing worden ingewreven.

1.4.2  Preventieve maatregelen inzake directe overdracht.

Het virus wordt vooral overgebracht van persoon tot persoon. Bijvoorbeeld door middel van kussen, de hand schudden of, nog belangrijker, door de lucht via minuscule speeksel- en slijmdruppeltjes bij hoesten, niezen of ook praten. Daarom moeten tijdens een pandemie in volle omvang, omgevingen met zeer veel mensen worden vermeden. Directe verspreiding van het virus kan worden verminderd door het aanhouden van minimaal 1 tot 1,5 meter afstand van elkaar. Daarnaast kan de kans op besmetting via de lucht worden geminimaliseerd door het toepassen van de volgende voorzorgsmaatregelen:

Ventilatie van ruimte

Ventileer woon- en werk- en slaapruimten minimaal 3-4 keer per dag gedurende 10 minuten. Hierdoor daalt de concentratie virus in de lucht.

Hoest instructie
Bij het hoesten of niezen moet bij voorkeur een wegwerpzakdoekje voor de mond en neus worden gehouden dat vervolgens onmiddellijk in een afvalemmer dient te worden weggegooid. Wanneer zakdoekjes niet beschikbaar zijn, wordt aanbevolen de binnenkant van de elleboog of bovenste mouw van de kleding voor de neus en mond te houden. Het gebruik van de handen bij hoesten of niezen dient te worden vermeden of, indien toch nodig, moet dit meteen worden gevolgd door het wassen van de handen met zeep of met handalcohol.

Gebruik van mondmaskers.

Het nut en de algemene doeltreffendheid van een eenvoudig mondmasker is niet waarschijnlijk en ook niet wetenschappelijk bewezen. Tijdens een pandemie wordt het nauwgezet gebruik van mondmaskers aanbevolen voor personen die eerder of vaker contact hebben met mensen die (mogelijk) besmet zijn met Nieuwe Influenza (denk aan bewakers, medisch personeel, enzovoort).

Voor medewerkers in de zorg gelden per juli 2009 de volgende aanvullende voorschriften:

• Verzorg patiënten met of verdacht voor Nieuwe Influenza in druppelisolatie. Deze vorm van isolatie is voor ziekten die zich verspreiden via druppels over een afstand tot ongeveer 1,5 meter (zie ook WIP richtlijn).
• Zorgverleners die de kamer betreden waar een patiënt met of verdacht van Nieuwe Influenza verblijft, dragen (ook bij afname van monsters) handschoenen en een FFP 1 masker. Het masker moet voldoen aan EN 149 2001 (zie ook WIP richtlijn) Na contact met de patiënt en nadat het mondneusmasker is afgedaan, worden de handen ingewreven met handalcohol.

Bovenstaand advies voor medewerkers in de zorg komt overeen met fase 3 uit onderstaande tabel. Het is mogelijk dat de maatregelen in de toekomst worden aangescherpt tot de maatregelen die onder fase 4 worden genoemd (bron RIVM).

Sociale afstand.
Door het toepassen of vergroten van de sociale afstand wordt het aantal contacten tussen personen beperkt en daarmee ook de kans om elkaar te besmetten. Dit is mogelijk door het voorkómen of beperken van groepsbijeenkomsten, reizen of opleidingactiviteiten, maar het kan ook van toepassing zijn op de werksituatie:

• Indien mogelijk, houdt vergaderingen per telefoon, zelfs wanneer de deelnemers zich in hetzelfde gebouw bevinden;
• Vermijdt bijeenkomsten in kleine ruimten. Kies grote kamers en ga minstens op 1 a 1,5 meter  afstand van elkaar zitten als dat mogelijk is;
• Ga niet naar de kantine of het restaurant in grote groepen - ga niet gezamenlijk lunchen of eet aan uw bureau, werkstation of een andere (afgelegen) locatie;
• Drink uw koffie of thee niet samen. Neem uw drankje en verlaat vervolgens de omgeving van de automaat;
• Annuleer niet-direct essentiële workshops, trainingen of presentaties;
• Overweeg minder blokuren, zodat het personeel meer werktijdflexibiliteit heeft;
• Houdt rekening met mogelijk extra kosten van vervoer voor het personeel dat het drukke openbaar vervoer wil vermijden;
• Houd rekening met de mogelijkheid dat mensen van thuis uit willen werken (ICT-ondersteuning nodig!) of laat mensen gescheiden werken om te voorkómen dat onderlinge besmetting plaats vindt.

Reisbeperkingen
De snelheid waarmee virussen zich verspreiden van het ene land naar het andere is sterk toegenomen als gevolg van het internationale luchtvervoer. Reisbeperkingen of een volledig verbod op reizen kan afgekondigd worden tijdens een pandemie. De gevolgen hiervan kunnen aanzienlijk zijn. Bijvoorbeeld, medewerkers op dienstreis kunnen geconfronteerd worden met het feit dat ze niet verder kunnen of mogen reizen of dat ze in quarantaine worden geplaatst. Adviezen van de WHO en het Ministerie van Buitenlands Zaken zullen de leidraad zijn.

2. Ziekteverzuim

Medewerkers met griepachtige symptomen dienen thuis te blijven in de periode dat ze besmettelijk zijn en het virus kunnen doorgeven aan anderen. Bij een pandemie in volle omvang moet men medewerkers met deze symptomen niet aansporen om te komen werken. Er dient alleen telefonisch contact of e-mailcontact plaats te vinden met medewerkers bij wie griep is bevestigd.

Medewerkers die ziek worden op de werkvloer moeten direct worden geïsoleerd en naar huis worden gebracht. Maak hier duidelijke afspraken over (eigen vervoer, EHBO, taxi). Denk ook aan een grondige reiniging van de werkplek (toetsenbord, telefoon etc.).

Verzoeken tot het oproepen van zieke medewerkers met griepklachten voor het spreekuur van de bedrijfsarts zullen in verband met de risico’s die dit met zich meebrengt zeer kritisch worden beoordeeld. Waar mogelijk zullen andere middelen, zoals vragenlijsten of telefonische consulten worden ingezet, om tot een snelle en doeltreffende beoordeling en advisering te komen.

3. Bedrijfscontinuïteitsplannen 
In het geval van een wereldwijde pandemie met een agressief virus, zullen de risico's voor het bedrijfsleven en de samenleving aanzienlijk zijn. Daarom is het belangrijk om bedrijfs-continuïteitsplannen te ontwikkelen waarbij rekening gehouden wordt met de volgende aspecten:

• Veel medewerkers zullen niet in staat zijn om te werken, hetzij omdat zij ziek zijn, in quarantaine verblijven of de zorg hebben voor naaste familieleden die al dan niet ernstig ziek zijn;
• Scholen en buitenschoolse opvang zullen veelal gesloten zijn waardoor de ouders geconfronteerd worden met kinderopvang;
• Openbaar vervoer kan (gedeeltelijk) stil komen te liggen;
• Een besmet persoon zal gemiddeld 1 tot 2 weken afwezig zijn op het werk;
• Tijdens een pandemie zullen zich verscheidene infectiegolven voordoen die doorgaans circa 8 tot 12 weken duren. Elke golf zal een piek van 2 tot 3 weken kennen;
• Aangenomen wordt dat in een extreem geval 30 tot 50% van het personeel op het hoogtepunt van een pandemiegolf afwezig zal zijn en gemiddeld 25% tot 40% van het personeel zal afwezig kunnen zijn tijdens de golf van twaalf weken;
• Onderbezetting is ook van invloed op het veilig kunnen werken in bepaalde omgevingen;
• Zakenreizen zullen beperkt of verboden worden, met name als het reizen betreft naar gebieden met een hoge pandemie-activiteit;
• De inzetbaarheid/bereikbaarheid van contractors, leveranciers, klanten en dienstverleners zal negatief worden beïnvloed;
• Er zal een aanzienlijk tekort zijn aan essentiële diensten, zoals politie en beveiliging, brandweer etc. Ook werkers in de gezondheidszorg kunnen ziek worden en zijn dan dus niet beschikbaar voor het vaststellen en behandelen van zieken;
• Openbare diensten, zoals elektriciteit, water, telecommunicatie en transport kunnen worden beperkt in hun dienstverlening.

Essentiële vraag is dus: Hoe kunt u uw bedrijf draaiende houden met (ongepland) 25% tot misschien 50% afwezigen, gedurende een periode van 2-4 maanden?

Voor een inventarisatie van deze procesgang wordt verwezen naar de “Handleiding bedrijfscontinuïteit bij grieppandemie”, uitgave van Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport”. Te downloaden via o.a. www.minwvs.nl, www.mkb.nl, www.zorgaanzet.org

Hierin wordt o.a. ingegaan op het evalueren van kritische handelingen en processen. Denk daarbij aan:

• Welke van uw installaties of processen zijn cruciaal voor de continuïteit van uw bedrijf?
• Gezien de beperkte middelen, wat zijn de prioriteiten?
• Heeft u vastgesteld welke medewerkers sleutelposities bekleden, waarbij de bedrijfscontinuïteit  ernstig in gevaar komt als zij tijdens een pandemie, al of niet gezamenlijk, ziek worden?.
• Heeft u het minimaal aantal deskundigen voor elke actie en proces bepaald?
• Zijn de procedures voor het melden van verzuim en voor het omgaan met zieke medewerkers afgestemd tussen medewerkers van P&O, leidinggevenden en uw arbodienst?
• Is de ICT-ondersteuning gewaarborgd, voldoende back-ups etc.
• Hoe gaat u om met de beperkte capaciteit van uw belangrijkste aannemers, leveranciers, enzovoort.
• Hoe gaat u om met de beperkte capaciteit van producten voor de klanten? 

Belangrijk is dat er in elk bedrijf een verantwoordelijke (inclusief vervanger) wordt aangewezen voor het opzetten van een bedrijfscontinuïteitsplan en deze tevens het aanspreekpunt zal zijn voor de medewerkers van uw bedrijf ten tijde van een pandemie.  

Tot slot

 Alle adviseringen kunnen worden bijgesteld op grond van nieuwe informatie of nieuwe richtlijnen van de overheid. Voor de meest actuele informatie over Nieuwe Influenza A (H1N1) kunt u altijd terecht op de volgende site van RIVM: www.rivm.nl/cib/themas/nieuwe-influenza/index.jsp.

FAQ

Vraag:   

Wat moet ik doen als ik me ziek voel?

Antwoord:   

Indien u meer dan 38 graden Celsius koorts heeft, met daarnaast koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, moeheid, droge hoest en mogelijk diarree, dient u thuis te blijven en u ziek te melden (telefonisch).

Vraag:   

Wat moet ik doen als ik in contact ben geweest met iemand die influenza A heeft, maar zelf niet ziek ben?

Antwoord:   

Indien u zelf geen koorts heeft (meer dan 38 graden Celsius) en geen last heeft van koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, moeheid, droge hoest en mogelijk diarree, kunt u gewoon gaan werken of naar school gaan. Zodra u echter deze ziekteverschijnselen krijgt dient u thuis te blijven en u ziek te melden (telefonisch).

Vraag:   

Welke maatregelen kan ik nemen om te voorkomen dat ik ziek word?

Antwoord:

Naast het vermijden van grieppatiënten, kunt u de volgende maatregelen treffen:

• Houd uw hand of zakdoek voor uw mond als u niest of hoest.
• Was regelmatig uw handen met water en zeep.
• Gebruik het materiaal waarmee u uw handen droogt (papier of stof) niet meer dan één keer. Handalcohol is een goed alternatief om handen te ontsmetten die niet zichtbaar of niet voelbaar vervuild zijn. Dus bijvoorbeeld als u uw neus gesnoten heeft en u heeft geen water, zeep en handdoek in de buurt.
• Raak zo min mogelijk uw mond, neus of ogen aan.
• Gebruik papieren zakdoeken bij hoesten, niezen of snuiten en gebruik ze eenmalig. Gooi ze daarna in de vuilnisbak.
• Maak voorwerpen zoals deurklinken regelmatig schoon met een gewoon reinigingsmiddel.
• Ventileer woon- en slaapruimten. 

Voor meer FAQ’s zie ook:
http://www.rivm.nl/cib/themas/nieuwe-influenza/FAQ-mexicaansegriep.jsp