Onzekere tijden

Column Ger Dijkgraaf (april 2020)

Ziekmelding van de maatschappij?

Het zijn onzekere tijden als gevolg van de coronacrisis. Er is niet ‘alleen maar’ sprake van een piek in het aantal ziekmeldingen maar een ziekmelding van de hele maatschappij.

Hoe lossen we die op? Kan daar ook het gedragsmodel op los gelaten worden?

Mag de maatschappij zich ziekmelden? En bij wie dan? Is het bij de premier? Of is het juist de premier die de ziekmelding doet? Kan je per land spreken van een maatschappij of is de wereld de maatschappij? Nationalisten en globalisten zullen daar anders over denken.

Maar hoe ga je om met de maatschappij die zich ziek meldt?

Amerika

President Trump heeft nog geprobeerd te zeggen dat je je niet moet aanstellen en je gewoon kan komen werken. Daarna zei hij iets in de trant van ‘nou, blijf maar een paar dagen thuis en kom dan maar weer werken’. Met Pasen, want dat is een belangrijke tijd voor Trump.

Dat terwijl de verwachting bij dit ziekteverloop is dat de klachten dan alleen maar erger zullen zijn en werken zeker niet zal gaan. De ‘bedrijfsarts’ van de ziekgemelde Amerikaanse maatschappij Anthony Fauci geeft dat aan. Inmiddels is Trump bijgedraaid en geeft het Amerikaanse Witte Huis aan dat het ergste nog moet komen.

China

In China werd je je huis weer ingeslagen als je je snotterende neus naar buiten stak. Zeker als er geen kapje opzat. Met camera’s met gezichtsherkenning is dat waarschijnlijk snel te detecteren. Niet werken dus. Inmiddels gaat het in China de goede kant op, althans daar lijkt het nu op. Mensen gaan geleidelijk aan weer aan het werk.

Nederland

De Nederlandse premier probeert het maatschappelijke verzuim beheersbaar te houden. En dat, hoewel ik globalist ben, geeft me toch een prettig nationalistisch gevoel. Er is sprake van een soort aangepast werken voor de maatschappij. Een gedeelte van de maatschappelijke taken, bijvoorbeeld winkelen bij Ikea of eten in restaurant, gaat niet. Als het maar enigszins kan, is thuiswerken de norm.

Onzekere tijden

Even terug naar de titel. Wat zijn onzekere tijden? Misschien helpt een onderzoek van de begrippen? Tijden is meervoud van tijd: daar komen we niet verder mee. Onzeker betekent, onder andere, ‘in twijfel’, ‘niet vaststaand’. Ik vermoed dat het vooral betekent dat er een verstoring is van het gebruikelijke verwachtingspatroon waarbij een mogelijke uitkomst (in de huidige collectieve crisis) ernstige gevolgen kan hebben. In dit geval bijvoorbeeld verlies van gezondheid tot en met zelfs overlijden. Maar ook een onoverkomelijk verlies van inkomen, werk kwijtraken, enzovoort.

Zekere tijden?

Is het tegenovergestelde van onzekere tijden zekere tijden? Zekere tijden zijn volgens mij, objectief gezien, zeldzamer dan onzekere tijden. Gelukkig beschermt onze psychologie ons gemiddeld genomen tegen de onzekerheid. We zijn gewoontedieren en we verwachten dat de volgende dag gemiddeld zal verlopen zoals de andere dagen. Waarschijnlijk met wat variaties op de verschillende dagen in de week en de weekeinden. (Plotselinge) verstoringen, en dat kan van alles zijn, kunnen dan in meer of mindere mate onzekerheid veroorzaken.

Omgaan met onzekerheid

Daar is heel veel over geschreven. Ik wil het kort houden. Zekerheid en onzekerheid hebben ook  te maken met het gevoel van controle en verlies van controle. Controle (over alles) is echter een illusie. Of, zoals de eerder aangehaalde, dr. Fauci zegt: “You don’t make the timeline; the virus makes the timeline”. Durf onder ogen te zien dat de controle betrekkelijk is. Heb de moed de controle los te laten, zonder het te laten vallen. Dat zou ik beheersen willen noemen. Vraag je regelmatig het volgende af: “Wat kan ik beheersen?”.

Een zekerheid die ik wel kan voorspellen

Bij klanten van Encare en samenwerkingspartners is er al extra aandacht voor de psychische  gezondheid van werknemers in de zorg. Maar die aandacht is na de crisis nog veel harder nodig. Het is namelijk zeker dat er veel werknemers in de gezondheidszorg na de ellende psychische klachten zullen hebben. Nu houden de meesten zich nog staande met stresshormonen en de positieve aandacht uit de samenleving. Straks als de druk wegvalt, en de positieve aandacht is verdwenen, zullen veel werknemers omvallen.

Laten we dat gezamenlijk beheersen!

Ger Dijkgraaf, bedrijfsarts Encare, april 2020